donderdag 12 november 2020

(G)Een uitgebreide geschiedenis

(G)Een uitgebreide geschiedenis,  - tot aan de 19de eeuw

De -waarschijnlijk- duizend jaar breigeschiedenis is hieronder samengevat in een notendop. Maar let op:  als je begint te klikken op de links, dan vliegt de tijd voorbij met alle leuke, spannende en gruwelijke verhalen die er in de geschiedenis van breien te vertellen zijn. Veel plezier ermee!

--------------------------------------------------------------------------

Introductie

Leuk dat je geïnteresseerd bent in het begin van breien. Voor de meeste mensen is het een leuke hobby. Of misschien is het voor jou wel een expressiemiddel, of een ambacht. Maar altijd is het goed om te weten waar iets vandaan komt.

In deze lezing vertel ik, via veel anecdotes, maar ook archeologische vondsten en oude geschriften, hoe waarschíjnlijk de ontwikkeling van breien verlopen is. Van 12 tot 17u ben ik beschikbaar om vragen te beantwoorden. Als je hieronder een vraag stelt, dan zal ik daar ook op reageren. Alleen haal ik na de festivaldagen de lezing van de site en zijn de vragen&antwoorden niet meer te zien.

 

In deze handouts zijn de links en boeken die ik gebruik heb voor de lezing terug te vinden. Na het festival zal ik de lezing op mijn Patreonpagina zetten (die nu al in de lucht is, maar pas aan het begin van 2021 een beetje gevuld zal zijn met leuke artikelen en filmpjes. Het is een betaald abonnement, ik raad je aan nog even te wachten ;). Deze handout is daar dan ook terug te vinden. Daarom vraag ik aan de bezoekers  van het festival om de handouts niet te verspreiden, maar mensen die er interesse in hebben, te verwijzen naar Patreon (patreon.com/codelief).

Wil je meer weten over de geschiedenis van breien, dan zijn dit goede onderzoekers om te volgen in het Nederlands veld:

Berthi Vissers is gestopt met nieuwe artikelen schrijven voor haar blog, maar er is heel veel informatie te vinden: http://berthi.textile-collection.nl/

Carla Meijsen: http://lifenknitting.net/

Christel Brandenburgh: https://textilearchaeology.nl/

Constance Willems www.knithats.de en op Facebook bijna iedere dag een brei-schilderij

Evelien Verkerk: https://nederlandsgebreid.org/

Geeske Kruzeman : https://independent.academia.edu/GeesKrus

Gieneke Arnolli: https://kostuumvereniging.nl/leden/gieneke-arnolli/ (hier is ook een stukje Brei!tentoonstelling te zien).

Gillian Vogelsang – Eastwood: https://www.trc-leiden.nl/

In een artikel in Archeologie in Nederland wordt er over textielarchelogie geschreven: http://textilearchaeology.nl/wp-content/uploads/2017/10/archeologie-in-nederland-1.pdf

en ben je niet bang voor een beetje Engels?

Dan is het Knitting History Forum een mooie informatiebron: http://knittinghistory.co.uk/resources/

En de vlogs van Roxanne Richardson gaan regelmatig over de techniek van het breien van ontwerpen die eind 19de, begin 20ste eeuw werden gepubliceerd in breiboekjes: https://www.youtube.com/user/RoxMpls. En ze is een meester-breier, ze geeft regelmatig tips.

 

 

 

Definitie breien:

Breien is een werkwijze om van één lange draad een elastisch weefsel te maken met behulp van twee of meer naalden zonder ogen. De steken zijn horizontaal en verrtikaal met elkaar verbonden. Als er ééntje los gaat, kunnen de steken eronder en ernaast ook los, er ontstaat een ladder.

Haken: Met een haaknaald en een lange draad wordt een stevig object gemaakt. Haakwerk is niet zo elastisch. De steken zijn horizontaal met elkaar verbonden.

Naaldbinden: Naaldbinden lijkt op haken, met het grote verschil dat er niet met een haaknaald, maar een gewone naald gewerkt wordt en met korte stukken draad. De draad wordt met de naald door een lus gehaald, waardoor een nieuwe lus ontstaat. Het textiel is stevig en duurzaam.

Koptische sokken, 2de of 3de eeuw n CHr

Meer informatie op de website van het Victoria & Albert Museum: http://collections.vam.ac.uk/item/O107787/pair-of-socks-unknown/

Zelf maken van deze sokken: http://ancientegyptiansock.blogspot.com/2010/01/single-needle-knitting-video-and.html (Engelstalig)

http://ancientegyptiansock.blogspot.com/search/label/Petrie%20Museum

Fragment naaldbinding uit Esch uit de 2de eeuw na Chr. Bij een opgraving op 10-11 april 1952 in Esch –  beschreven door Vd Hurk en A Bruijn, op een perceel van J. Ruys, op de Kollenberg in Esch.

Blog Carla Meijsen: http://lifenknitting.net/?p=10932#comment-35054

Als je het artikel van Enna van Dijk graag wilt lezen, stuur me dan een berichtje (op codelief@outlook.com kan ook ).

Filmpje opgraving: https://nl.wikipedia.org/wiki/Opgravingen_te_Esch

Tunisch haken:

 

Oudste bekende gebreide fragment:

En de oudste vondst van gebreid voorwerp – sok met patroon uit graf Egypte, maar misschien toch uit India – V&A https://www.vam.ac.uk/articles/the-history-of-hand-knitting

Het artikel van Anneke Lyffland , over het fragment in Estland, is hier te vinden: https://www.academia.edu/4797903/a_study_of_a

_13th_century_votic_knit_fragment_a_study_of_a_

13th_century_votic_knit_fragment_introduction

Een vergelijkbare, bijna complete sok is te vinden in het Metropolitan Museum Art: https://www.metmuseum.org/art/collection/search/ 448138?=&imgno=3&tabname=object-information

En deze is nagebreid (Frans): https://www.metmuseum.org/art/collection/search/448138?=&imgno=3&tabname=object-information

Einde Deel 1.

Op naar het 2de deel, en opmerkingen lees/hoor ik graag.

 

Uitgebreide groet, Marleen (alleen heb ik de laatste tijd veel te weinig gebreid, en veel te veel achter de computer gezeten…).


Deel 2: 1100-1800

Kussens in Spaans klooster, website klooster (Spaans en Engels):  https://www.monasteriodelashuelgas.org/

Spaanse Website

https://www.patrimonionacional.es/coleccion/restauracion/almohada-del-infante-d-fernando-de-la-cerda

Meer informatie in het boek van Richard Rutt: The History of Handknitting

Ijslandse website met patroon uitgetekend: http://this.is/harpa/saga_prjons/spaensku_pudarnir.html

1390 Madonna van Buxtehude – Italië Geschilderd door een Duitser die in Italië/ Hongarije op reis was, Meester Bertram van Minden https://online-sammlung.hamburger-kunsthalle.de/de/objekt/HK-501/doppelfluegeliges-altarretabel-sog.-uxtehuder-altar?term=bertram&context=default&position=2https://commons.wikimedia.org/wiki/File:KnittingMadonna.jpg

 

Ambrogio Lorenzetti: http://www.medievalsilkwork.com/2011/05/image-of-knitting-madonna.html

Of

 http://inhaughtpursuit.blogspot.com/2010/03/behold-thy-mother-knitting.html

of toch niet: https://web.archive.org/web/20120825225606/http://www.aiwaz.net/panopticon/lorenzetti-ambrogio/gc57p1

 

Breien is luxe, breien is een wonder – kerkelijke zaken http://knitty.com/ISSUEspring06/FEAThistory101.html

Nieuw onderzoek (via de Knitty History Forum – conferentie) naar handschoenen van Tjechische abdissen, en raadselachtige openingen bij het topje van de wijs-en middelvinger. Weet je iets meer, dan kun je contact opnemen met Sylvie Odstrcilova (bijvoorbeeld via https://independent.academia.edu/SylvieOdstrcilova)

-----------------------------------------------------------------------

1424 Coventry Cappers Mutsen breien a hat-knitting guild appeared in England in 1424, Bron:  http://knitty.com/ISSUEspring06/FEAThistory101.html

 

https://www.academia.edu/38435828/Erasmus_muts_pdf

Erasmus’ muts is de afspiegeling van de tijd en de stand waartoe men behoorde. Leuk artikel van Geeske Kruseman.

--------------------------------------------------------------------

De opscheppers, ‘ brags’, met hun gebreide broeken:

Filips de Eerste van Spanje, Hendrik de Achtste van Engeland en de gebreide zijden brague van hertog August van Saksen,van vóór 1556, geel zijden garen, gebreid, visgraat, schaakbord en gestreepte patronen; bevestigingen: gele zijde;: gele taft, voering: geitenleer. Maalt deel uit van de collectie van het Residenzschloss in Dresden

https://skd-online-collection.skd.museum/Details/Index/285930#

 

Ongeveer uitdezelfde tijd komt de vondst van het Gebreide Groninger KinderKousje, onderzocht en beschreven door Constance Willems, in een lezing die je gemakkelijk kunt nakijken:

http://www.knithats.de/html/groningen_kousje.html

 

De gildes van breiers – op verschillende momenten hebben ze er verschillend uitgezien. In Parijs wordt het eerst breigilde genoemd in 1294, in Engeland in 1494

Breigilden – meesterproef – reizen – tapijt https://www.vam.ac.uk/articles/the-history-of-hand-knitting (dit voorbeeld is uit 1781) https://www.thecraftygentleman.net/2015/08/16/history-of-knitting-guilds/

Gebreid tapijt Metropolitan Museum of Art:  https://www.metmuseum.org/art/collection/search/217400 - zwart/wit foto

Gebreid tapijt uit 1674 (gerenoveerd in 1760?)  in Nationaal Museum Wroclaw (breslau). Deze foto heb ik uit het boek Rondom Textiel 2, van Henriëtte Beukers.

En de schildepenning is via het blog https://rovingcrafters.com/2015/06/17/knitting-for-a-living-the-medieval-knitting-guilds/

De uitvinding van de breimachine was al in de 16de eeuw, door William Lee of Calverton. Hier staat zijn (Engelstalige) verhaal te lezen:

https://www.scribd.com/document/265556886/Footwear-Stocking-Frames

En hier is een film over de werking van de breimachine te zien, opgenomen in een breimachine-museum in Engeland:

Het mooie, gebreide ‘vest’, onderhemd, uit de 17de eeuw in Engeland, dat wellicht van Charles I is geweest. Het is niet meer na te gaan, het gebreide, blauw zijden hemd, werd regelmatig uitgeleend aan vrienden en de vlekken die erin zitten, zijn door de eeuwen heen ontstaan. Hier is er meer over te lezen (Engels): https://collections.museumoflondon.org.uk/online/object/88989.html

Het is een kwetsbaar object, het is niet altijd te zien.

Het andere vest (hier een detail) ligt in het Victoria & Albert museum (in depot):

http://collections.vam.ac.uk/item/O129527/jacket-unknown/

--------------------------------------------------------------------------------------------------------

Texelse sokken: Kade bij Texel. In 2014 werd er een jurk en een paar kousen opgedoken. Die zijn te zien in het museum in Oudeschild.

Onder leiding van  Chrystel Brandenburg en Constance Willems zijn deze kousen gereconstrueerd. Zuzana Baakman was als één van de eerste klaar met de kous.

https://www.facebook.com/watch/live/?v=1823392351101931&ref=watch_permalink en https://www.kaapskil.nl/actueel/nieuws/koninklijke-garderobe-uit-17e-eeuw-gevonden-in-de-waddenzee/

Over het scheepswrak (Palmhoutwrak):

https://www.zeegeschiedenis.nl/2019/08/13/rapportage-over-het-maritiem-archeologisch-onderzoek-aan-het-palmhoutwrak-bij-texel/

De mutsen van de walvisvaarders:

Ze spreken tot de verbeelding! Ze zijn te zien in het Rijksmuseum: https://www.rijksmuseum.nl/nl/collectie/NG-2006-110-9 Het (B)Rijksmuseumblog gaat in op de conservatie: http://brijksmuseum.blogspot.com/

Meer informatie over de walvisvaarders:

https://www.rijksmuseum.nl/nl/stories/podcast-in-het-rijks/story/mutsen-van-walvisvaarders-uit-spitsbergen (Een interview door Janine Abbring)

En als je zelf wil gaan breien: https://www.ravelry.com/patterns/library/voyageur-cap

Maar ze zijn ook kant en klaar te koop: https://www.sallypointer.com/historic-hats

En voor een idee, hoe het er op Spitsbergen aan toe gaat:

Webcam Spitsbergen: live: https://www.spitsbergen-svalbard.com/photos-panoramas-videos-and-webcams/spitsbergen-webcams.html (het is er al donker)

En een panoramafoto van het eiland Amsterdam , 1 nov 2016, met veel bergen: https://www.webcamgalore.com/webcam/Norway/Kapp-Amsterdam-Spitsbergen/15572.html

Gezegdes met ‘breien’ en ‘wol’

https://lerenbreien.wordpress.com/spreuken/

Je moet een schaap scheren als het wol heeft - kies het juiste moment

Hij twist om de geitenwol - ruzie om een kleinigheid

Door de wol geverfd - ervaren zijn

Veel geschreeuw maar weinig wol - wel drukte, maar weinig resultaat

Er een punt aan breien - een oplossing forceren

 

Haken (Hekelen in de 19de eeuw):

Het vroegst bekende haakpatroon van Nederland (en wellicht Europa) is gepubliceerd in de Penélopé in 1823. Die is op Google Books te vinden: https://books.google.nl/books?id=PtFeAAAAcAAJ&pg=PA93&redir_esc=y#v=onepage&q&f=false

Penélopé stond onder redactie van de weduwe, schrijfster en kostschoolhoudster Anna Barbara van Meerten-Schilperoort. Deze eenvrouwsonderneming maakte het eerste geslaagde vrouwentijdschrift in Nederland, dat na veertien jaar acht dikke boekdelen vulde

https://www.kb.nl/themas/tijdschriften/penelope

Wikipedia: https://nl.wikipedia.org/wiki/Anna_Barbara_van_Meerten-Schilperoort Antje van Meerten Als aandenken aan deze vrouw, die bij haar overlijden "de kroon van Gouda" werd genoemd, werd een gedenkteken in de St.-Janskerk te Gouda geplaatst. 

Een uitleg over ‘slipstitch’, schaapherderssteek, een vroege vorm van haken: https://www.designingvashti.com/learn/scope-of-slip-stitch-crochet/ door DesigningVashti

En in een oude handwerkencyclopdie kun je er nog meer over lezen: http://encyclopediaofneedlework.com/chapter_9.html

 

Eerste breischolen:

Matresses , weduwes kunnen zo iets bijverdienen (eind 18de, begin 19de eeuw). Evelien Verkerk schrijft er uitgebreid over: https://nederlandsgebreid.org/2016/07/29/meisjes-leren-breien-1804/

“Want aanvankelijk vinden kinderen meestal in het breien niet veel aangenaams. Op welke vrolijke toon men hen ook het bekende Insteken, omslaan, doorkruipen, laat afgaan! mag voorhouden, zij krijgen verdriet in een werk, dat onder de handen van een eerstbeginnende zo langzaam vordert.”

Een breirol (of steken voor een breirol) zijn hier te vinden:

De oude breirol van het TRC: https://trc-leiden.nl/trc-needles/individual-textiles-and-textile-types/samplers/knitting-sampler

Evelien Verkerk heeft steken onderzocht:

http://nederlandsgebreid.nl/stekenalbum.html

Carla Meijsen heeft SamplerM gemaakt, en uitgeschreven tot een boekje. Hier lees je er meer over en kom je bij de links om het te kopen: http://lifenknitting.net/?p=14799


En op pinterest heb ik een pagina met breirollen – pronkrollen – samplers –

https://nl.pinterest.com/codelief/breirol/

19de eeuw: Breien wordt een hobby voor midden en hogere klasse – de eerste breiboeken verschijnen:   https://archive.org/details/victorianknittingmanuals?sort=-date

En de tijdschriften waar patronen in staan, zoals de Aglaia https://nl.wikipedia.org/wiki/Aglaja_(tijdschrift)

Accessoires is alles, deze antiquairs schrijven er leuk over https://blog.zilver.nl/breien-zilveren-breipendoppen-breipenschedes/

En bijvoorbeeld de zilversmid Jan van Wijk uit Amsterdam maakte het wolmandje https://blog.zilver.nl/kluwenhouders-zilveren-wolmandjes/

Ananas reticule: https://www.kci.or.jp/en/archives/digital_archives/1800s_1810s/KCI_052

Een Spaans patroon voor de onbevreesden onder ons: https://web.archive.org/web/20090220063920/http://www.gancedo.eu/Bolso_pina.pdf

En een haakpatroon voor een afwijkende, snellere versie: https://www.ravelry.com/patterns/library/pineapple-bag-6

 

IN de 19de eeuw handwerkten de dames van de hogere stand graag. Met veel inspiratie uit de Penelopé, Agiglia en De Gracieuse. Die zijn nog online terug te vinden:

zaterdag 11 juli 2020

Kittekat

Voor het tweede baby'tje heb ik een strakke deken gebreid, met kleuren en het patroon van een tapijt van Sonia Delaunay. Zij was een toegepaste kunstenares, die vanaf het begin van de 20ste eeuw gewerkt heeft. Ze heeft samengewerkt met Coco Chanel, maar vooral ook met haar man, RObert Delaunay.

De achterkant van het dekentje is een katoenen stofje dat ik op de stoffenmarkt in Eindhoven heb gevonden.